Niniejsza strona powstała w ramach projektu pt. "Koronkowy Wyszehrad" realizowanego przez
Gminny Ośrodek Kultury, Promocji, Informacji Turystycznej i Biblioteka Publiczna w Istebnej w ramach Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego w latach 2014 - 2015.

Pomysłodawcą, realizatorem i kordynatorem projektu była mgr Lucyna Ligocka - Kohut.

Historia Koronki Koniakowskiej

Skąd się wzięła w Koniakowie?

Według najnowszych badań i prób zanalizowania różnych źródeł archiwalnych, które poczyniła mgr Małgorzata Kiereś w trakcie zbierania materiałów do książki Historia koronki koniakowskiej, której jest autorką i która została wydana przez Gminny Ośrodek Kultury w Istebnej w 2011 roku dowodzi, że najprawdopodobniej pierwszą koronczarką była Zuzanna Wałach (ur. 1892/93 – zm. 1945 r.), która wyszła za mąż za ówczesnego Fojta Koniakowa Golika. Zaraz po przeprowadzce do chałupy męża udekorowała ją całą pięknymi serwetkami, co bardzo spodobało się Fojtowi i namówił żonę, by zapraszała sąsiadki w długie zimowe wieczory i uczyła je szydełkowania. W Koniakowie tą technikę nazywa się gwarowo heklowaniem, a szydełko to heknadla, natomiast same serwetki to tzw. Rozie. Natomiast gdzie ona sama nauczyła się heklowania istnieją dwa przypuszczenia. Pierwsze, to, iż umiejętność tą posiadła będąc na służbie w Goleszowie, jak podaje jej siostra w 1994 r. Elżbieta Michałek. Natomiast syn Elżbiety Antoni Michałek twierdzi, iż szydełkowania Zuzka nauczyła się od swojej mamy Jadwigi Gorzołki z Istebnej, a Goleszowie dodatkowo poznała inne techniki, które rozwinęły jej umiejętności. Historia ta przypada na lata 1900, więc koronka koniakowska rozwija się faktycznie ponad 100 lat.

Podaje się również, że koronka koniakowska rozpoczęła się od czepców, czyli elementu stroju góralskiego kobiety zamężnej. Potwierdzają temu źródła sekcji etnograficzno – muzealnej przy Państwowym Gimnazjum Matematyczno – Przyrodniczym w Cieszynie, gdzie znajdujemy zapisy „koronka z roku 1883, Istebna i czepek 1882 Koniaków.

Znajdujemy również informacje, że początki przypadają na lata 1886, kiedy to kierownikiem Szkoły w Koniakowie był Karol Kiebel, a jego żona pochodziła z Kończyc Wielkich pod Cieszynem i uczyła robótek ręcznych w tej szkole i to właśnie wtedy koronczarki zaczęły heklować czepce, bo nie musiały po nie iść do odległego Jabłonkowa, czy Wisły.

W późniejszym okresie, kiedy koronka byłą już rozwinięta w Koniakowie miejscem jej zbytu stała się Wisła, gdzie przyjeżdżający letnicy zakupywali serwetki. Głównie w sklepie Maurycego Rotha w latach 1912-14, który skupywał serwetki od Marii Legierskiej, Marii Gwarkowej, Jadwigi Legierskiej, w gospodzie „Halamówka” prowadzonej przez Jana i Rudolfa Halamów oraz w willi „Słoneczna” Wandy i Romana Sochaczewskich w latach 1920.

W 1917 powstał oddział katowickiej spółdzielni ARW w Koniakowie zorganizowany przez Cepelię, który zapewnił stały zbyt koronek oraz godziwy zarobek koronczarkom. Oddział w Koniakowie został utworzony za sprawą Marii Gwarek. Cepelia stworzyła koronczarkom dogodne warunki dla rozwoju tej twórczości. 50 lat jej trwania zapewnił wielu z nich twórcze emerytury, niestety po jej zamknięciu koronczarki zostały same sobie i do dziś tęsknią za stałym zbytem i ceną.

Czasy się zmieniły i serwety, obrusy, bieżniki tak chętnie kupowane przestały być atrakcyjne, gdyż na rynku pojawiły się liczne fabryczne, zdecydowanie tańsze serwety. Nie było także instytucji oprócz Stowarzyszenia Twórców Ludowych w Lublinie, która zapewniłaby zbyt koronek. Dopiero afera stringowa pod koniec lat 90-tych, już dziś ze śmiałością można tak powiedzieć zwróciła uwagę na Koniaków i jego wyroby. Pierwsze stringi zostały wykonane przez Małgorzatę Stanaszek i wywołały burzę medialną, ale i ogromne waśnie pomiędzy koronczarkami. Większość z nich uważała, iż jest to znieważenie tej sztuki, która pielęgnowana od lat zdobi ołtarze , stoły i salony poważnych osobistości z całego świata.

Afera stringowa przyczyniła się do ogromnej promocji Koniakowa,. Od tamtego czasu minęło 15 lat, ale doprowadziła do sytuacji, że wielu ludzi z zewnątrz zna Koniaków i stringi koniakowskie, jednak często nie mają świadomości, iż wszystko rozpoczęło się od serwet, które są prawdziwą wartością i chlubą koniakowskich heklowaczek. Wartość koronczarki zależy od jej możliwości artystycznych, od tego czy potrafi wymyślić nowe wzory i nowe kompozycje. Właśnie za tą umiejętność za czasów Cepelii koronczarki były dodatkowo nagradzane.

By o tym przypomnieć powstała Największa Koronka Koniakowska Świata, zgłoszona do Księgi Rekordów Guinessa 18 sierpnia 2013 r, aby na powrót zwrócić uwagę wszystkich na pierwotny model koronek koniakowskich.

Serwety koniakowskie składają się z różnych motywów, najczęściej kwiatowych, część z nich przekazywanych z pokolenia na pokolenie, ale każda koronczarka nadal wymyśla swoje kwiaty i kompozycje. Fenomen koronek koniakowskich polega na tym, iż nie ma żadnego szablonu, ani gotowego schematu wg, którego koronczarka może wykonać koronkę. Nie ma możliwości, by ją wcześniej narysować, a potem wg takiego projektu wykonać. Artystka zanim zabierze do ręki szydełko i nici musi w głowie zaplanować co chce zrobić. Musi zastanowić się nad kwiatami, ich wielkością i przede wszystkim musi umieć obliczyć ilość oczek składających się na dany motyw, by w całości utworzyć równą i pięknie układającą się serwetę. Samych motywów składających się na koronki koniakowskie jest niezliczona ilość. Bardzo trudno to zrobić, gdyż jak już wcześniej wspomniałam artystki cały czas tworzą nowe. Niestety jest ich coraz mniej. Czasy są bardzo trudne do rozwoju tego typu twórczości. Małe dziewczynki nie chcą się dziś już tak chętnie uczyć, a mamy mają coraz mniej czasu, by szydełkować. W czasach obecnych wielu młodych ludzi uważa, że taka praca nie ma sensu, dlatego niezwykle ważna jest dla nas realizacja projektów, wystaw i wydarzeń kulturalnych poświęconych temu typowi twórczości ludowej. Konieczne jest, by uzmysłowić Naszym mieszkańcom, że nasza twórczość jest niesamowitą wartością, którą warto pokazywać, a ludzie chcą ją oglądać i kupować. To zapewne skłoni koronczarki do tego by kultywowały swoją tradycję.

Z koronki koniakowskiej powstają rożnego rodzaju i kształtu serwety, obrusy oraz konfekcje: kołnierzyki, mankiety, obrusy, rękawiczki, bluzki, spódnice, a nawet czapki, kapelusze i suknie ślubne . Zachwycając swą niepowtarzalnością i misternym wykonaniem stały się dekoracją wielu wnętrz, a koronkowe kreacje subtelnie podkreślają kobiecą urodę. Zdobią stoły i nie tylko na całym świecie i wszystkich kontynentach, są w wielu muzeach w Polsce i za granicą.

Koronczarki z Koniakowa robiły koronki dla wielkich osobistości m.in. dla królowej belgijskiej w 1962 r., dla papieża Jana XXIII w 1963 r., dla papieża Pawła VI w 1966, dla papieża Jana Pawła II, dla królowej angielskiej Elżbiety II, dla prezydentów Polski, dla wielu projektantów mody jak Christian Dior, Elie Saab, Louis Vuitton. W 2010 r. Gminny Ośrodek Kultury w Istebnej wydał książkę „Koronka Koniakowska. Historia koronki koniakowskiej” autorstwa Małgorzaty Kiereś.

Koniaków

Koronka koniakowska to technika ręcznego szydełkowania serwet z nici tzw. kordonku. Zajmują się nią kobiety mieszkające w Koniakowie, który leży w Beskidzie Śląskim na południu Polski. Ten rodzaj koronki, nie powstaje w żadnym innym regionie Polski, ani świata.

XIX w. obecnie

Koronka koniakowska rozwija się faktycznie już ponad 100 lat

więcej

Techniki Koronki Koniakowskiej

Gdzie zobaczę Koronki Koniakowskie

Muzeum Koronki - Izba Pamięci Marii Gwarek

43- 474 Koniaków Szańce 550
tel. 0048 33 855 64 23
Czynne codziennie

Muzeum Koronki powstało w 1962 po śmierci Marii Gwarek, której pamięci poświęcona jest ta placówka. Można w nim zobaczyć wiele interesujących eksponatów, tzn.: czepce, obszycia chust, kryzy, kołnierzyki, wstawki do bielizny pościelowej, firanki, „ząbki” czyli serwetki na półki, z których każda ma inny wzór i kształt, motywowany elementami przyrody i tradycji. Jedną z bardziej oryginalnych ekspozycji stanowi niedokończona serwetka dla królowej Anglii Elżbiety II. Miejsce warte odwiedzenia celem poznania długiej historii koronczarstwa w Koniakowie.

Chata „Na Szańcach”

43 – 474 Koniaków 662
e-mail: doris.juroszek@op.pl
tel. 0048 33 855 70 70.
Czynne codziennie od 9.00 – 21.00

Galeria Scena Sztuki i Kultury Regionalnej Twórców Nieprofesjonalnych Tadeusza Ruckiego; prezentuje sztukę ludową z terenu Trójwsi. Wizyta w niej może zostać wzbogacona opowieściami o Koniakowie i grą na trombitach wykonanych własnoręcznie przez właściciela. To miejsce, gdzie można obejrzeć przepiękną ceramikę artystyczną projektu Justyny Łodzińskiej, która wykorzystuje motyw koronki w swoich pracach.

Izba Twórczości Rodziny Kubaszczyk – Kamieniarz

43 – 474 Koniaków 301
tel. 0048 33 855 65 61
Czynne po uzgodnieniu telefonicznym

Izba została założona przez śp. Helenę Kamieniarz, jedną z największych koronczarek i propagatorek koronki odznaczonej m.in. złotym medalem Gloria Artis i Nagrodą Oskara Kolberga, długoletnia prezes beskidzkiego oddziału Stowarzyszenia Twórców Ludowych. W izbie znajdują się liczne koronki jej mamy Jadwigi Kubaszczyk oraz jej samej i heklowaczek z rodziny. Izbę prowadzi mąż, rzeźbiarz w związku z czym wystawa wzbogacona jest pięknymi tradycyjnymi rzeźbami ludowymi, jak licznymi maskami, świętymi figurkami, czy elementami góralskiej snycerki.

Gminny Ośrodek Kultury w Istebnej

43 – 470 Istebna 68,
e-mail: kultura@ug.istebna.pl, tel. 0048 33 855 62 08.
Czynne od poniedziałku do piątku 8.00 – 16.00. W sezonie wakacyjnym codziennie.

W Gminnym Ośrodku Kultury, który mieści się w centrum Istebnej w parku na placu kościelnym znajduje się stała, całoroczna ekspozycja Największej Koronki Koniakowskiej Świata, serwety o średnicy 5 metrów wpisanej do Księgi Rekordów Guinessa.

Od czerwca do września organizowana jest Wystawa Twórczości Ludowej czynna codziennie, gdzie można zobaczyć przepiękne koronki koniakowskie, a także rzeźby, hafty i inne tradycyjne wyroby artystów ludowych z Trójwsi. Wystawa ta ma już 30-stoletnią tradycję, a w chwili obecnej bierze w niej udział około 100 twórców. Poza tym cały rok organizowane są tematyczne wystawy.

W budynku Gminnego Ośrodka Kultury mieści się również Informacja Turystyczna:
e-mail: promocja@ug.istebna.pl, tel. 0048 33 855 61 58 oraz Biblioteka Publiczna w Istebnej:
e-mail: biblioteka.istebna@gmail.com, tel. 0048 33 855 60 83

„Galeria Kukuczka”, Salon Sztuki - Dom Trzech Narodów

43-470 Istebna-Jasnowice 1549 (przejście graniczne PL-CZ)
tel. 0048 33 855 60 27, 0048 33 855 71 05, 0048 608 581 071
www.galeriakukuczka.pl
Czynne codziennie 10.00 – 21.00

Galeria znajduje się w budynku dawnego przejścia granicznego polsko-czeskiego w Istebnej Jasnowice. Powstała w 1985 roku przy okazji tyskiego pleneru, przez lata wzbogacała się o kolejne zbiory artystów polskich i zagranicznych, które gromadzili właściciele: Bożena i Jan Kukuczka, organizatorzy Beskidzkich Integracji Sztuki.. Można tam zobaczyć obrazy, rysunki i grafiki, a także twórczość ludową: koronkę, rzeźbę, haft. Prezentowane koronki koniakowskie wykonane są przez jedną z najzdolniejszych w chwili obecnej kronczarek Beatę Legierskią, trudniącą się szydełkowaniem z cieniutkich nici jedwabnych. Oprócz tradycyjnych serwetek można zobaczyć tu przepiękne kompozycje z nitki, których artystka jest prekursorką.

W kafejce Pod Paletą czeka także pyszna kawa i słodki deser.

Dni Koronki Koniakowskiej

Galeria 2018r.

Galeria 2017r.

Sobota 13.08.2016

 

20.00 Góralski Festyn z Kapelą Sarpacka i DJ w Karczmie „Kopyrtołka”

Niedziela 14.08.2016

 

15.30 Odsłonięcie koronkowej mozaiki  NESPOON na ścianie budynku Piekarni Koniaków

16.00 Koncert Zespołu „Królestwo Beskidu”

17.00 Pokaz mody z koronki koniakowskiej, KoniArt i LuluDesign współorganizowany z Grabowska Models

18.00 Koncert HOLEVIATERS

19.30 Koncert Orkiestry Dętej i zabawa taneczna w Karczmie Kopyrtołka

Poniedziałek 15.08.2016

 

14.30 Koncert na Rogach Alpejskich

15.00 Konkurs Gry na Trombitach Tadeusza Ruckiego

16.30 Koncert Kapeli Romana Capka ze Słowacji

17.00 Ogłoszenie wyników konkursu na Najpiękniejszą Koronkę Koniakowską

18.00 Koncert gry na trombitach Gernatovci z Turzovki ze Słowacji

19.00 Występ Zespołu Regionalnego Koniaków

więcej

15.08.2015r.

 

Chata na Szańcach / Karczma Kopyrtołka w Koniakowie

14.30 – Otwarcie Dni Koronki Koniakowskiej
15.00 – Konkurs gry na trombicie
16.00 – Występ Zespołu Regionalnego „Koniaków”
17.00 – Rozstrzygnięcie konkursu gry na trąbicie
17.15 – Koncert na alpejskich rogach/Alp horn
17.30 – Pokaz obróbki wełny oraz kręcenia nodkóńczy
18.00 – Koncert cymbałowy kapeli ze Słowacji
20.00 – Festyn Góralski w Karczmie Kopyrtołka w Koniakowie

16.08.2015r.

 

Chata na Szańcach / Karczma Kopyrtołka w Koniakowie

16.00 – Przywitanie gości
16.15 – Występ solistów Zespołu Regionalnego „Istebna”
17.00 – Rozdanie nagród laureatom Konkursu na Najładniejszą Koronkę Koniakowską
17.30 – Prezentacja sukien z koronki koniakowskiej
18.00 – Koncert Vołosi Band
19.00 – Zakończenie

WYDARZENIA TOWARZYSZĄCE

 

Szkoła Podstawowa nr 1 w Koniakowie

  • Wystawa Największej Koronki Koniakowskiej Świata
  • Wystawa „Koronka rządzi” koronki Marioli Wojtas z Koniakowa
  • Wystawa koronek Beaty Legierskiej z Koniakowa/ Galeria Kukuczka
  • Wystawa koronki klockowej z Bobowej, Słowacji i Czech
  • Warsztaty koronki koniakowskiej

Muzeum Koronki Koniakowskiej / Izba Pamięci Marii Gwarek na Szańcach w Koniakowie

  • Konkurs na Najładniejszą Koronkę Koniakowską

Chata na Szańcach/ Karczma Kopyrtołka w Koniakowie

  • Kiermasz twórczości ludowej,
  • warsztaty koronki koniakowskiej,
  • warsztaty z gliny,
  • konkurs plastyczny dla dzieci pt. „Koronkowy Koniaków”
Relacja z Dni Koronki Koniakowskiej 2014

Nie od dziś wiadomo, że koronka jest wizytówką Koniakowa, nic więc dziwnego, że pod Ochodzitą doczekała się ona nawet swojego święta, którego rozpoczęcie przypada zawsze na 15 sierpnia. Także w tym roku nie mogło zabraknąć tego wśród letnich imprez. Pogoda była zmienna, ale pasjonatom nie przeszkodziło to w przybyciu nawet z odległych zakątków Polski, by podziwiać kunszt koniakowskiego rękodzieła. 

Świętowanie rozpoczęło się tradycyjnie przy Chacie „Na Szańcach" w Koniakowie donośnym dźwiękiem trombit pasterskich, a więc „góralskiej komórki”. Gości przywitali tutaj główni organizatorzy: Pan Tadeusz Rucki z Galerii na Szańcach i Lucyna Ligocka- Kohut z Gminnego Ośrodka Kultury w Istebnej.

Tradycyjnie już na dobry początek odbył się konkurs gry na trombicie. Tym razem wszystkie trzy instrumenty, ufundowane przez organizatora Tadeusza Ruckiego z Koniakowa wyjechały poza Trójwieś.

Zwycięzcami byli: w kategorii do 18 lat, Dawid Broszczakowski z Kęt; w kategorii dorośli, Dariusz Szleda z Tychów, a najmłodszym uczestnikiem był siedmioletni Mateusz Ratusznik z Wrocławia.

więcej

15.08.2013 ( czwartek )

 

Chata na Szańcach w Koniakowie

14.30 – Otwarcie Dni Koronki Koniakowskiej
15.00 – Konkurs gry na trombicie
16.00 – Występ Zespołu Regionalnego Mali Zgrapianie i Kapeli Mała Jetelinka
17.00 – Rozstrzygnięcie konkursu

17.08.2013 ( sobota ) stolorski dzień

 

Przy Bacówce na Szańcach w Koniakowie

10.00 – 16.00

  • Pokazy cieśli, tradycyjnych prac stolarskich, rzeźby, budowy domów z bali
  • Wystawa starych narzędzi stolarskich

 

20.00 – Festyn Góralski w Karczmie Kopyrtołka w Koniakowie

18.08. (niedziela)

 

Przy Bacówce na Szańcach w Koniakowie

15.00  Odsłonięcie Największej Koronki Koniakowskiej Świata pobicie Rekordu Guinessa
15.30 – Pokaz strojów z koronki koniakowskiej
16.00 – Wykład mgr Małgorzaty Kiereś pt. Historia Koronki Koniakowskiej
16.45 – Występ Zespołu Regionalnego Koniaków
17.15 – Rozdanie nagród laureatom Konkursu na najładniejszą koronkę koniakowską
17.30 – Koncert skrzypcowy Barwy Ziemi, głosy natury wykonanie: Zbigniew Wałach, Wojciech Golec, Marcin Żupański
18.30 – Zakończenie

Wydarzenia towarzyszące

(15.08 – 18.08)
  • Konkurs na Najładniejszą Koronkę Koniakowską w Muzeum Koronki na Szańcach w Koniakowie 
  • Warsztaty z koronki koniakowskiej i ceramiki

2018 2018 więcej .

2017 2017 więcej .

2016 2016 więcej .

2015 2015 więcej .

2014 2014 więcej .

2013 2013 więcej .

2011 2011 więcej .

Kontakt

Gminny Ośrodek Kultury, Promocji, Informacji Turystycznej i Biblioteka Publiczna w Istebnej
43-470 Istebna 68

Kordynator projektu:
Lucyna Ligocka - Kohut

ligockakohut@gmail.com 
tel: 33 855 62 08